YAPAY ZEKA İLE ÇOCUK GELİN SORUNU VE GERÇEĞİ
YAPAY ZEKA İLE ÇOCUK GELİN SORUNU VE GERÇEĞİ
BM tarafından 11 Ekim de “Dünya Kız Çocukları” özellikle bilinçlendirmek için ayrılmış ve duyurulmuş Korunması ve yardım edilmesi için insan hakları ve çocuk haklarının korunması gibi bir görevi birlikte öne çıkarmaktadır. Özellikle çocuk haklarını korumak amacıyla savunanlar için sadece günü hatırlatmak değil,şimdiye kadar yapılanları ve durumun ele almasını gerekmektedir.Bir sınav günüdür.Çocukların onurlarını da korumak içindir.Bir gün sonra unutulmak ;nesne olarak bakılmamak ve haklarını koruyarak yanında olmak içindir.Senede bir gün kullanılıp atılacak bir malzeme ve/ya nesne asla değildir.Bir insan öyküsünü birlikte içerir.
Türkiye’de her zaman olduğu gibi bazı bilgiler ise hemen unutulmaktadır.Kanıksama alışanlardandır.Sadece bir iş olarak bakılmak istenmektedir.Bilinçlenmek için alt yapı ve felseyesini de içeren ve geçmişi bilen bilgi eksikliği ile özellikleri çocukları ve haklarını nesne ve bir araç olarak bakmak ise alışanlar arasındadır., İnsanlığı ve insana bakışı anlamsız ve değersiz bırakabilmektedir..Senede de bir gün kullanılıp atılanlar nesne gibi bakarken bunların arasına çocuk hakları ve kızlar da maalesef dahildir. Hakları korumak için eylem içinde olunması yerine eylemsizlik hali gibi bilgi tembelliği ve üretimsizlik çocukları bir araç olarak görebilmektedir. Söylemlerle geçiştirilen bir güne dönüşebilmektedir. Halbuki kayıtsızlık ve duyarsızlık insanlık için en korkunç bir hastalıktır.Boş boş bakarak umudun körelmesine neden olur.Aksine bu gün ve günler umut beslemek içindir.Her bir çocuk ve genç ayrı ayrı bir öyküdür.Bu öykü aynı zamanda “insan” demektir.
Günümüzde yapay zeka ile bazı yeni bilgiler ve derlemeler ile bilgi üretim mümkündür.Bilinçlenme içinde önemli bir araç olan yapay zeka uygulamaları arasında ki “Gemini” ve “DeepSeek” tarafından çocuk gelin ile ilgili yaşanılan sorunlar için bazı örnek bilgiler bu gün için de üretmiştir.İki farklı kaynaklardan yola çıkılarak ve mevcut bilgilerle kurulan iletişimle bilgi üretmek amacıyla bir deneme yapılmıştır.Genel olarak bazı denemeler dışında ÇOCUK GELİN sorunsalı için bir deneme örneği ortaya çıkmıştır. Hem sosyal hizmet hem de hukuksal boyut dahil çeşitli şekilde derlenen bilgiler ise önce İngilizce,sonra Türkçe ye çevirilerek bir metini oluşturmuştur. Deneme ile birlikte örnek bir bakış ve uygulama örneği olduğu için örnek metinler aynen yayınlamakta olup sorumluluk ekibe aittir. Çocuk Hakları ile ilgili öykü ve bakışla ayrıca bir metinde hazırlanmıştır.
Çocuk hakları ve sosyal hizmetler açısından yaşanan/yaşatılan bazı gerçeklerle yüzleşmeye yardımcı olurken farklı bir bakışın değerlendirilmesi dileğiyle. 20.10.2025
SHU Nihat Tarımeri /Zürih Gençlik Savcılığı E.Sosyal Çalışmacı
(https://www.cocukkorumaturkiye.com/11193-2/
https://www.cocukkorumaturkiye.com/yapay-zeka-ile-turkiye-ki-cocuk-koruma-ve-adalet-sisteminin-sosyal-hizmet-acisindan-derleme-ornegi/
https://www.cocukkorumaturkiye.com/vicdan-yarasi-turkiyedeki-cocuklara-cifte-standart-ile-bakan-avrupa-birligi-delegasyonu-icin-acil-eylem-cagrisi/)
ÖRNEK 1(Gemini)
ÇOCUK GELİN GERÇEĞİ ;YOZLAŞMIŞ ARAÇLARLA SİSTEMİN ÇÜRÜMESİ VE ÇALINAN ÇOCUKLUK,GENÇLİK
ÖZET
Türkiye’de adalet ve sosyal hizmet sistemi, Anayasa’nın 90/son maddesiyle iç hukukun parçası olan uluslararası sözleşmelere rağmen yapısal bir çöküş yaşamaktadır. ÇKK’nın (m. 3, 6, 35, 44) emredici hükümlerine rağmen, TCK 104’teki %84’lük şok edici cezasızlık oranı, çocukları koruma kalkanının işlemediğini kanıtlamaktadır. Bu çöküşün merkezinde, ÇKK’nın “sosyal çalışma görevlisi” tanımı ve yetki karmaşası vardır. Niteliksiz SİR’in düzenlenmemesi, Adil Yargılanma Hakkı’nı ihlal etmekte; UNICEF destekli projeler ise ulusal sistemin kalıcı çürümüşlüğünü kapatan geçici bir lüks olmaktan öteye gidememektedir. Sistem, çocukları TMK 124’teki ‘yasal evlilik tuzağına’ iterek, suç failini aklayıp mağduru cezalandırmaktadır.
GİRİŞ: 11 Ekim ve Acil Bir İnsanlık Sınavı
Her yıl 11 Ekim, Dünya Kız Çocukları Günü olarak kutlanırken, Türkiye’deki adalet mekanizmalarının koridorlarında, fısıltılarla ve utançla bir başka gerçek yaşanır: “Çocuk Gelin” olgusu ve erken yaşta evlilikler. Bu olgu, bir kız çocuğunun çocukluğunu, eğitimini, sağlığını ve geleceğini elinden alan, onu şiddet ve istismara açık hale getiren çok boyutlu bir insan hakları ihlalidir.
Türkiye, Anayasa’nın 90/son maddesi uyarınca iç hukukun parçası sayılan Çocuk Hakları Sözleşmesi (ÇHS) gibi uluslararası taahhütlere sahiptir. Ancak pratikte, özellikle güçsüz ve savunmasız kız çocukları için adalet ve koruma kalkanı, onlara ulaşmadan parçalanabilmektedir. Bu yazı, adalet ve sosyal hizmet sistemindeki yapısal çürümeyi temel alarak, sorunun kalbindeki kritik hukuki düzenlemeler zincirini (TCK 104, TMK 124 ve ÇKK) mercek altına almaktadır.
I. HUKUKİ ÇERÇEVE, ANAYASAL ÇATIŞMA VE SİSTEMİN ÇÜRÜMESİ
Uluslararası hukuk (ÇHS Madde 3/1, 19/1, 34) “Çocuğun Üstün Yararı İlkesi”ni merkeze alırken, ulusal mevzuat bu ilkeyle derin bir çatışma içindedir.
A. Anayasal ve Uluslararası Çelişkiler:
-
Anayasa m. 90/son Kuralı ve İhlali: Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmelerin kanunlarla çatışması halinde uluslararası sözleşme hükümlerinin esas alınacağı yönündeki Anayasal üstünlük kuralı, TMK 124’ün 16 yaşa evlilik izni veren hükmü karşısında işlevsiz kalmaktadır. 18 yaşını esas alan ÇHS’ye rağmen, TMK 124 yoluyla erken evlilikler “yasal” bir çıkış bularak Anayasal sorumluluk ihlal edilmektedir.
-
Adil Yargılanma Hakkı (AİHS Madde 6): Çocukların yargılanma süreçlerinde, savunmasızlıkları nedeniyle özel prosedürler uygulanması gerekir. Bu prosedürlerin temel aracı olan Sosyal İnceleme Raporu (SİR)‘nun niteliksiz ve yetkisiz kişilerce hazırlanması, çocuğun korunma ve adil yargılanma hakkını doğrudan ihlal ederek, sistemin çürümüşlüğünü göstermektedir.
B. Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK) ve Emredici Hükümlerin İhmali:
ÇKK, adli süreçte çocuğun korunma ihtiyacını tespit etme zorunluluğunu net bir şekilde ortaya koymaktadır. Ancak uygulamada bu emredici hükümler sistematik olarak göz ardı edilmektedir.
|
Madde No |
Madde Özeti |
Çürümeye Etkisi |
|
ÇKK m. 3 |
Tanımlar: “Sosyal çalışma görevlisi” tanımının Sosyal Hizmet, Psikoloji, Sosyoloji, Öğretmenlik gibi alanları içermesi. |
Yetki Karmaşası: SİR’in uzmanlık ve metodolojik derinliğini düşürerek adli süreçteki en önemli kanıtın hukuki kalitesini düşürmektedir. |
|
ÇKK m. 6 |
Çocuğun Üstün Yararı İlkesi: Kanun kapsamında yapılacak tüm uygulamalarda çocuğun üstün yararının gözetilmesi zorunludur. |
İlkenin İhlali: TCK 104’teki %84’lük cezasızlık oranı, kararlarda rıza halinin üstün yarar ilkesinin önüne geçtiğini kanıtlar. |
|
ÇKK m. 35 |
Sosyal İnceleme: Mahkeme, çocuğun durumu hakkında SİR düzenlenmesini Pekin Kuralının 16 maddesi ile zorunlu kılar. |
Görev İhmali: Soruşturma aşamasında (TCK 104 takipsizlikleri) SİR düzenleme yükümlülüğünün ihmali, çocuğun korunma ihtiyacının tespit edilmesini engeller. |
|
ÇKK m. 44 |
Görevlilerin Sorumluluğu: Kanunun uygulanmasıyla ilgili görevleri yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında genel hükümler dışında özel işlem yapılır. |
Cezasızlık: Yüksek takipsizlik oranlarına rağmen, SİR düzenlemeyerek veya niteliksiz SİR ile görevini ihmal eden yetkililer hakkında bu maddenin gereği yapılmamaktadır. |
C. Türk Medeni Kanunu Madde 124 ve TCK Madde 104 Tuzağı:
-
TMK Madde 124 (Olağanüstü Evlenme İzni): 16 yaşını doldurmuş çocuklara mahkemece evlenme izni verilmesi, TCK 104 mağdurları için suçun aklanmasına zemin hazırlayan, hukuki görünümlü bir tuzağa dönüşmektedir.
-
TCK Madde 104: 15-18 yaş arasındaki çocuklarla cinsel ilişkiyi şikâyete bağlı suç sayması ve “rıza” varsayımını öne çıkarmasıyla, çocuğun korunma ihtiyacını kriminal bir vaka olarak görmekten öteye gidememekte, koruma mekanizmalarını devre dışı bırakmaktadır.
- EKTE DEVAM EDECEK Çocuk Gelin son
Ekler
