ÇOCUK DOSTU ADALETTE BİR MESLEĞİN ADI NEDEN AB PROJELERİ İLE DE SİLİNİYOR?
ÇOCUK DOSTU ADALETTE BİR MESLEĞİN ADI NEDEN AB PROJELERİ İLE DE SİLİNİYOR?
Uluslararası hukuk, çocuğun adalet sistemi içinde korunmasını, sosyal inceleme raporlarının hazırlanmasını ve vaka yönetimini “Social Worker” (Sosyal Hizmet Uzmanı / Sosyal Çalışmacı) mesleğine emanet etmiştir. Sosyal koruma ve sosyal adalet başta olmak üzere, çocukların korunmasına yönelik bu meslek, uzmanlaşmış üniversite eğitimi, etik ilkeler ve evrensel müdahale yöntemleri gerektirir. Çocuğun gelişimsel dilini anlayan, yargısal süreçlerde çocuk ile adalet sistemi arasında köprü kuran ve çocuğun haklarını savunan kişi bu uzmandır.
Ancak Türkiye’de 2005’ten bu yana süren süreçte, AB tarafından finanse edilen projeler ve idari düzenlemeler, bu evrensel unvanın “sosyal hizmetli” (social service personnel / Sozialdienstpersonal), “sosyal görevli” (social personnel / Sozialpersonal), “sosyal çalışma görevlisi” veya “adli destek görevlisi” gibi belirsiz ifadelere sistematik olarak dönüşmesine katkı verebilmektedir.
Peki bu ad neden AB projeleri ile de siliniyor? Kim tarafından ve ne pahasına?
1. Somut bir çeviri hatası değil, sistematik bir tercih:
Avrupa Konseyi Çocuk Dostu Adalet Rehberi’nin (2010) İngilizce, Fransızca ve Almanca metinlerinde “Social Worker” kavramı 8 farklı yerde aynen korunmuştur. Ancak aynı rehberin AB ve Avrupa Konseyi destekli proje kapsamında yayımlanan Türkçe çevirisinde bu kavram 6 kez “Sosyal Hizmetli”, 2 kez “Sosyal Görevli” olarak çarpıtılmıştır. Daha da çarpıcı olanı, eğitim kitabının yazarları bu tercihi kendi dipnotlarında itiraf ederek “kavram birliği yoktur” demişlerdir. Bu, münferit bir “çeviri hatası” değil, AB projeleri eliyle kurumsal düzeyde bilinçli bir tercihtir.
2. Evrensel bir sorun: Türkiye’ye özgü değil:
Bu durum yalnızca Türkiye’deki bir uygulama hatası değildir. Avrupa Konseyi’nin kendi projesinde (Aile Mahkemelerinin Etkinliğinin Artırılması) hazırlanan e-kütüphanede 1967(16) sayılı Karar yer alırken, mesleğin insan hakları boyutunu ve uzmanlaşmasını derinleştiren 1991(16), 2002(1) ve 2011(12) sayılı kararlar sistematik olarak dışarıda bırakılmıştır. Yani uluslararası kurumlar, kendi ülkelerinde korudukları standardı, AB fonlarıyla finanse ettikleri projelerde sessizce budamaktadır. Bu, Avrupa’nın evrensel bir sorunudur — ve çocuk hakları söz konusu olduğunda bu tür bir “çifte standart” kabul edilemez.
3. Ağır bedeli olan bir tablo:
Türkiye’de çocuklara özgü ayrı bir ceza kanunu veya uzmanlaşmış yargı teşkilatı bulunmadığı için 2005’ten bu yana bir milyondan fazla çocuk adalet sistemine girmiştir. Bunların yaklaşık 5.000’i tutuklanmış, 300.000 suç mağduru çocuğa ulaşılamamış ve yetkisiz kişilerce hazırlanan raporlar nedeniyle binlerce çocuk korumasız bırakılmıştır. Bu tablodaki en büyük etken, sosyal hizmetlerin ve adaletin hukuki düzenlemeler yoluyla dışlanmasıdır.
4. Uluslararası kurumların çelişkisi ve “fonların kötüye kullanılması”:
2005 yılından bu yana Türk Ceza Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu çerçevesinde yürütülen adalet ve sosyal hizmet uygulamalarında bir aktör olan UNICEF, Avrupa Konseyi ve AB’nin maddi katkısı ve denetimi altında hazırlanan ÇABA (Türkiye Barolar Birliği), YÖN (Adalet Bakanlığı), Adli Destek ve Koruyucu Aile projeleri aracılığıyla, çocuk haklarının engellenmesine yönelik bu hatalı yaklaşım, kurumsal olarak mevcut statükonun korunmasına halen katkı verebilmektedir. Oysa uluslararası kurumların kendi ülkelerinde korudukları “Sosyal Hizmet Uzmanı / Sosyal Çalışmacı” standardını, Türkiye’de finanse ettikleri projelerde “sosyal hizmetli” (social service personnel) veya “sosyal görevli” (social personnel) gibi idari kadrolara dönüştürmeleri çifte standart ve fonların kötüye kullanılması şüphesini doğurmaktadır.
5. Peki neden?
Çünkü yerel mevzuatta öne çıkarılan ve statükoyu korumaya yönelik “torba kadro” uygulaması (Sosyal Çalışma Görevlisi), uluslararası standartların (Pekin Kuralları, IFSW 2018 Etik İlkeleri, Avrupa Sosyal Şartı) önüne geçirilmiştir. Bu tercih, çocuğun nitelikli bir uzman tarafından korunma hakkının gasp edilmesi pahasına yapılmıştır.
Sonuç:
Bu, çocukların nitelikli hizmet alma hakkının, insan haklarının ve sosyal haklarının ihlalidir.
Aşağıda sunulan ana rapor, 2010-2013-2022 kronolojisi, 8 maddelik karşılaştırmalı çeviri analizi, eğitim kitabının kendi itirafları, e-kütüphane örneği, IFSW 2018 Etik İlkeleri, Avrupa Sosyal Şartı, AB Temel Haklar Şartı ve Pekin Kuralları ışığında tüm boyutları ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır; ayrıca BM Çocuk Hakları Komitesi’nden Avrupa Sayıştayı’na kadar tüm uluslararası mercilere yönelik bir eylem planı sunmaktadır.
Çocuk hakları, çeviri oyunlarına ve idari torba kadrolara feda edilemeyecek kadar hayatidir. 14.11.2026
Adalet ve çocuk hakları için.
SHU Nihat Tarımeri
Çocuk Koruma Türkiye Grup Koordinatörü /SHUDER Çocuk Komisyonu Üyesi
EKLER : SHUDER Çocuk Hakları Komisyonu SHUDER Çocuk Komisyonu
ANA RAPOR ÇDA ve SÇG için ana rapor
NOT : İngilizce ,Almanca ve Fransızca metinler DeepSeek Ekibi tarafından üretilmiştir
